EES — новиот систем за влез/излез на границите на ЕУ: што треба да знаете

Ако отскоро патувате кон шенгенскиот простор, веројатно сте забележале нешто ново на граничниот премин: наместо печат во пасошот, граничарот ви зема отпечатоци или фотографира лице. Тоа е Европскиот систем за влез/излез (EES) — и од 10 април 2026 година е целосно оперативен на сите гранични премини на земјите што го користат.

Што е EES и од кога важи

EES го заменува печатот во пасошот со електронски запис на секој влез и излез за државјани надвор од ЕУ кои остануваат кратко. Системот се воведуваше постепено во 29 европски земји во период од шест месеци, почнувајќи од 12 октобар 2025. Од 10 април 2026 е целосно оперативен на сите надворешни гранични премини на земјите-учесници, а рачното печатирање на пасоши е укинато токму тој ден. Пред тоа, печатот и електронската регистрација функционираа паралелно.

Кого се однесува и што се запишува

EES се однесува на секој државјанин надвор од ЕУ кој патува на кратко престојување — со краткотрајна виза, или без потреба од виза за престој до 90 дена во секој период од 180 дена. Македонските граѓани патуваат безвизно, па спаѓаат во втората група.

Системот ги запишува податоците од патната исправа и други лични податоци, вклучително датумите на влез и излез и местото на секое граничење, електронски.

Отпечатоци и фотографија — разлика по случај

Биометриските податоци зависат од статусот на патникот:

• патници со краткотрајна виза — се чува само фотографија на лице (отпечатоците веќе се земени при визата);
• патници на кои не им треба виза (меѓу кои и македонски граѓани) — се земаат четири отпечатоци и фотографија на лице;
• отпечатоци на деца под 12 години не се земаат, иако детето и понатаму подлежи на EES.

Регистрацијата нема претходна апликација — се случува на самата граница, кога преминувате, и ја врши граничната служба.

Дали ви треба биометриски пасош?

Тука има две различни работи и вреди да се разделат.

За самата регистрација во EES биометриски пасош не е услов — се прифаќаат и биометриски и обични пасоши, доколку се важечки и ги исполнувате другите услови за влез. Биометриски пасош ви е потребен само ако сакате да користите автоматизирани системи за самопослужување, каде што постојат, бидејќи тие дозволуваат предавање на податоците однапред и го кратат чекањето.

Но за безвизно патување — што е посебно прашање — биометрискиот пасош е услов: безвизниот режим за македонските државјани важи само за иматели на биометриски пасош (Регулатива (ЕУ) 2018/1806, Прилог II). Македонија издава биометриски пасоши од април 2007 година, па во пракса секој важечки македонски пасош денес е биометриски — но ако патувате со постар, небиометриски пасош, за Шенген ќе ви треба виза. Повеќе за документите: водич за документи и визи.

Правилото 90/180 не се менува

EES менува само начинот на евидентирање на престојот, не и дозволената должина. 90 дена во секој период од 180 дена се сметаат како единствен период низ сите земји што користат EES. Бидејќи престојот сега се пресметува автоматски, прекумерен престој се открива и се бележи од системот, а истото важи и за одбиен влез.

Од воведувањето на системот се регистрирани над 52 милиони влезови и излези, со над 27.000 одбиени влезови, од кои повеќе од 700 лица биле идентификувани како безбедносен ризик за Европа.

EES не е ETIAS

Важно е да се одвојат двата поима: EES не е ETIAS. ETIAS е посебна патна авторизација за патници кои не бараат виза, и сè уште не е во примена, без најавен датум на почеток. Ако некој тврди дека продава или обезбедува „ETIAS” денес, тоа не е основано — не плаќајте за тоа. За документите потребни за патување, погледнете го нашиот водич за документи и визи.

Посебен, тесен случај: членови на семејство на граѓани на ЕУ, опфатени со Директивата 2004/38/ЕЗ, подлежат на поблаги правила за чување на податоци и на нив не се применува автоматскиот калкулатор на престој.

Клучни точки

• EES е целосно оперативен од 10 април 2026 на сите гранични премини на земјите-учесници; печатот во пасошот е укинат.
• Македонски граѓани (без потреба од виза) даваат четири отпечатоци и фотографија на лице; деца под 12 не даваат отпечатоци.
• Регистрацијата се случува на границата, без претходна апликација; биометриски пасош не е потребен за самата EES регистрација, но безвизниот режим важи само за иматели на биометриски пасош.
• Правилото 90/180 не се менува — само начинот на негово следење.
• EES не е ETIAS — ETIAS сè уште не е во примена.

Ако патувате кон шенгенскиот простор и не сте сигурни што точно ви треба од документи, испратете ни барање и ќе ви одговориме во најкраток можен рок.