ЕУ ја усвои првата голема реформа на правата на авиопатниците по 2004 година. Обештетувањето останува, постапката станува побрза, а се воведуваат и нови права — но дури кога новите правила ќе почнат да се применуваат.
Правата на авиопатниците во Европската Унија се менуваат за првпат по 2004 година. Европскиот парламент на 7 јули 2026 година ги потврди новите правила — со 646 гласа „за”, 12 „против” и три воздржани — по повеќе од 13 години преговори. Договорот беше постигнат со Советот на ЕУ еден месец порано, на 15 јуни.
Важно е да се разбере едно: новите правила сè уште не важат. До денот кога ќе почнат да се применуваат, на сите летови продолжува да важи сегашната регулатива 261/2004. Ова не е вест дека нешто ви се одзема — туку преглед на она што доаѓа и на она што веќе можете да го барате.
Што важи денес
Сегашната рамка останува на сила до почетокот на примената на новите правила: обештетување при доцнење над три часа до крајната дестинација, при откажување за кое сте известени помалку од 14 дена однапред, и при одбиено вкачување поради преполнет лет. Покриени се летовите што полетуваат од Македонија, како дел од Европскиот заеднички воздухопловен простор. Постапката и износите ги објаснивме во посебен текст за правата при откажан или задоцнет лет.
Обештетувањето останува исто
Износите не се менуваат и продолжуваат да зависат од должината на летот: 250 евра до 1.500 километри, 400 евра во рамки на Европа над 1.500 километри и за летови меѓу 1.500 и 3.500 километри, и 600 евра за сите подолги летови.
И правото на обештетување останува: доцнење при пристигнување над три часа, откажување помалку од 14 дена пред полетување, или одбиено вкачување. Ново е едно ограничување — авиокомпанијата ќе може да го намали обештетувањето за 50 отсто при најдолгите летови, ако ви понуди пренасочување до крајната дестинација или ако доцнењето при пристигнување не е подолго од четири часа.
Постапката станува побрза и појасна
Ова е делот што патниците најмногу го чувствуваат, бидејќи досега најголемиот проблем не беше правото — туку докажувањето дека ви следува.
- Кога доцнењето е такво што отвора право на обештетување, авиокомпанијата мора да ве информира електронски во рок од четири дена по завршување на патувањето, со јасни инструкции како да поднесете барање.
- Мора веднаш да го потврди приемот на барањето и да одговори во рок од 30 дена — или да плати, или да објасни зошто не плаќа.
- Рокот за поднесување барање е девет месеци.
- Ако се одлучите за враќање на средствата наместо пренасочување, тоа треба да се случи автоматски — без дополнително барање.
- Информацијата и враќањето не смеат да зависат од тоа дали имате профил или посебна апликација.
Вонредни околности — со отворен список
Новите правила за првпат даваат список на вонредни околности, односно причини поради кои авиокомпанијата не должи обештетување. На списокот, кој не е конечен, се природни катастрофи, војна, временски услови, недисциплинирани патници, како и штрајкови на аеродромски служби, служби за воздушна навигација или за опслужување на земја.
Клучното останува исто: товарот на докажување е на авиокомпанијата. Ако се повика на вонредни околности, мора да докаже дека токму тие го предизвикале нарушувањето и да ви го објасни тоа разбирливо.
Грижа додека чекате
Правото на помош се дообјаснува: освежување на секои два часа чекање, оброк по три часа, интернет и два телефонски повика, а кога е потребно ноќевање — хотел и превоз до него и назад, бесплатно. Кога причината е надвор од контрола на авиокомпанијата, сместувањето се покрива до три ноќи.
Нови права што ги добиваат патниците
- Повратен лет без прв лет. Нема да ви биде одбиено вкачување на повратниот лет само затоа што не го искористиле првиот.
- Рачен багаж во цената. Еден личен предмет е бесплатен, а авиокомпаниите, посредниците и пребарувачите мора да ја прикажат цената со рачен багаж уште на почетокот на резервацијата. Поевтина карта без рачен багаж останува можна.
- Корекција на име без доплата, како и бесплатна печатена карта за влез ако веќе сте се чекирале.
- Дигитална карта за влез без задолжителен профил или апликација; сопствената печатена верзија на дигитална карта не смее да биде причина за одбивање.
- Седиште до дете. Возрасен што патува со дете под 14 години добива соседно седиште без доплата — истото важи и за лица со намалена подвижност и за бремени патнички.
- Лица со намалена подвижност: право на обештетување, пренасочување и помош ако го пропуштат летот поради тоа што аеродромот не им помогнал навреме да стигнат до излезот.
Кога ќе почнат да важат
По потврдата од Советот, новите правила стапуваат во сила 20 дена по објавувањето во Службениот весник на ЕУ. Од тој момент земјите и авиокомпаниите имаат една година за подготовка — што значи дека примената се очекува најрано кон крајот на 2027 година. Рокот е на страната на системите и обучувањето, не на патникот.
Што да правите дотогаш
Практичното правило не се менува: чувајте ја картата за влез, потврдата за резервација и секое известување од авиокомпанијата, бидејќи тие се доказ за времето и начинот на известување. Барањето оди прво до авиокомпанијата, а ако не добиете одговор или не сте задоволни, до Агенцијата за цивилно воздухопловство како надлежен орган во Македонија.
Вреди да се знае и дека агенцијата што го издала билетот не ја заменува авиокомпанијата во оваа постапка — но кога резервацијата е направена преку агент, комуникацијата со авиокомпанијата и распоредот на летови се нешто што можете да го оставите на нас.
Клучни точки
- Новите правила се потврдени од Европскиот парламент на 7 јули 2026, но сè уште не се во примена — до тогаш важи сегашната регулатива.
- Обештетувањето (250, 400 и 600 евра) и условите за него остануваат; ново е можно намалување за 50 отсто при најдолгите летови во одредени случаи.
- Постапката станува побрза: известување во четири дена, одговор во 30 дена, рок од девет месеци за барање.
- Нови права: повратен лет без прв лет, рачен багаж во прикажаната цена, бесплатна корекција на име, соседно седиште до дете без доплата.
- Примената се очекува најрано кон крајот на 2027 година.